oksimoron ve görsel kültür

/

foucault’ın üç temel sorusuyla başbaşa kalıp biraz düşünelim: ‘’gören mi iktidardır, görülmeyen mi, yoksa görülmeden gören mi?’’

yazılı kültürün ürünü olan homo sapiens’in (bilen insan), görüntünün, sesi iktidardan düşürmesi ile yerini homo-videns’e (gören insan) bıraktığı artık bir gerçektir.

uygarlıklar yazıyla gelişirler ve bu gelişimi sözlü kültürden yazılı kültüre geçiş gerçekleştirir. ancak matbaanın icadına kadar, her toplumun kültürü geniş ölçüde sözlü aktarıma dayalı kalmıştır. okumak ve okuyacak bir kitabı olmak, 15.yy’ın sonlarına kadar, çok az sayıda aydının bir ayrıcalığıydı. matbaayla çoğaltmanın ilerlemesi 18. Ve 19.yüzyıllar arası hızlanarak, her gün basılan gündelik gazetenin hayata geçmesiyle zirveye tırmandı. zaman içinde 19.yüzyılın ikinci yarısından sonra telgrafın, daha sonra telefonun icadı ile şekillenen yeni teknolojik ilerleme süreci başladı. bu iki buluşla birlikte, uzaklıklar ortadan kalkmakta ve doğrudan iletişim dönemi başlamaktaydı.

insanların arasındaki engelleri aşan radyo, tüm evlere ulaşabilen sesi bir yenilik getirmesine karşın, sembolik insanın doğasını bozan bir nitelik taşımaktadır. radyo ‘’konuşmasına’’ rağmen, ancak söylenmiş sözcükleri yansıtır. kitaplar, gazeteler, telefon, radyo, dilsel iletişimin taşıyıcı unsurlarıdır.

Fotoğraf: Meral Güler

görsel kültürümüzün ilk kırılma noktası, yüzyılımızın ortalarına doğru, televizyonun bir alıcı ve verici olarak yaşamımıza girmesi ile ortaya çıkar. televizyonun işlevi, ‘’uzaktan görmek’’ (tele) hangi uzaklık ve mekanda olursa olsun, bir izleyici kitlesinin huzuruna taşımaktır. ve televizyonda öncelik görme ediminde olduğu için ses ikinci plana düşmekte ve görüntünün tamamlayıcı bir unsuru haline gelmektedir.insan türü için, görsel olarak betimlenen şeyler, sözel olarak aktarılanlardan daha anlamlı ve geçerlidir. bu radikal bir değişimdir., çünkü sembolik yeteneği, homo sapiens’i hayvandan uzaklaştırırken görmek, onu homo sapiens’i bir türü sayıldığı biyolojik ailesine, atalarından kalma yeteneklerine yeniden yaklaştırmaktadır.

Fotoğraf: İsmail Vatansever

Yazılı ve sözlü kültürün homo sapiens’i (bilen insan) düşünceye sevketmesi gerçeğiyle homo videns’in  (gören insan) görsel kültürü sentezleyip gelişmesi ve  bugün içinde olduğumuz terminolojik zamanın getirdiği bizleri sembolik kodlarla etkilemeye devam ettiği bir gerçek. Bu gerçeği kabullenip etkili ve şaşırtıcı bir dil yaratabiliriz noktasında hepimiz farklı yollar tercih ediyoruz. Bunların içinde zıtlık ve çelişkilerle oluşturulan kavramsal öğeleri biraz mizah biraz ironi katarak etkili bir dil olan görsel oksimoron sanatta yeni bir üst dil oluşturarak yeni anlatım yolları sunmaktadır.

Fotoğraf: Meral Güler

aynı olan bizi rahat bırakır, ama bizi üretken yapan zıtlıklardır. Goethe

oksimoron genelde iki zıt kelimeden oluşan ifade biçimi.

türk dil kurumu sözlüğünde fransızca kökenli olduğu ‘’oxymoron’’  ‘’ zıt iki kelimenin bir arada kullanılması’’ şeklinde açıklanmıştır.

oksimoron yunanca bir kelimeden türetilmiştir. (oxys ‘’zeki’’ moron ‘’aptal’’) kendi anlamının bile kendisiyle çeliştiği görülmektedir.

genellikle okuyucu ya da dinleyicide şaşkınlık ve hayret uyandıran, mizahın ürünü olup tamlama biçiminde anlatımı etkili kılmak için kullanılan edebî sanatlardan biridir.

  • bir varmış bir yokmuş… gel zaman git zaman…
    korkunç güzel… özel halk otobüsü… köşeli daire… tek seçenek… orijinal kopya…
Fotoğraf: Sevil Çetin

başta şiir olmak üzere, okuyucu ve dinleyicide sarsıcı etki uyandırmayı amaçlayan oksimoron sanatı, kaynağını mizah ve ironiden alır. oksimoron sanatının merkezinde yer alan mizah ve ironi, anlatılmak istenen sözün çarpıcı bir şekilde söylenmesine aracılık eder. birbiriyle çelişen ya da zıt nitelik taşıyan ifadeleri gündelik yaşam içinde kullanan bireyin bulunduğu ortamlarda konuşma sanatını gerçekleştirirken bu tür ifadeler kullanması, “nasıl yani? ne demek istedi?” şeklinde karşıdaki bireyde şaşkınlık yaratan aynı zamanda düşünme imkânı veren ortamlar sunar.

Fotoğraf: Hatice Ayaksız

edebiyat dışında basında ve reklamcılıkta bireyde bu etkiyi yaratarak yapılan işleri akılda kalıcı hale getiren örnekler vardır. Herhangi bir gazetede ‘’dünyanın en zayıf şişmanı, iyinin kötüsü, tatlı-sert futbol… birbirine zıt öğelerin bir arada bulunması okuyucuda etkiyi arttırmakta ve daha anlaşılabilir hale getirmektedir.

oksimoronu ikiye ayırabiliriz. Birincisi doğrudan direkt görülen siyah-beyaz, uzun-kısa, kadın-erkek gibi hemen görüp daha kolay anlaşılan, ikincisi aralarında çelişki olan (uyumsuz) nesnelerle kurulan dolaylı ‘’indirekt’’ oksimoronlar. dolaylı yollarla anlatılmak istenen daha sanatsal ve üzerinde düşünmeyi gerektiren yapılar olduğunu söyleyebiliriz.

görsel sanatlarda sanatçılar, resim, fotoğraf, afiş tasarımları, karikatürler, film sahneleri vs. etkili kılmak adına ‘’görsel gruplama’’ bilgisini kasıtlı olarak kullanılır. çünkü bu kurallar görsel algılamanın temel prensipleridir. Ve bu bilgi ile sanatçı yaratmak istediği metaforik veya çelişkili anlamı izleyiciye hissettirmek ister ve anlamasını sağlar.

Fotoğraf: Emine Bulut

sözlü ve yazılı metinlerde olduğu gibi fotoğraf sanatında da sanatçı izleyicinin zihnini meşgul edip, zorlaması ve onu düşündürmesi gerekmektedir.

görsel oksimoronlar karşıt ve çelişkili olan düşünce ve kavramların zihnimizdeki görsel temsilleridir. görsel oksimoronu kullanan fotoğrafçı da bir edebiyatçı gibi farklılıklardan hareket ederek benzerlikleri; uyumsuzluklardan hareketle de çelişkileri vurgulamayı amaçlamaktadır.

ben yalnızlığı istemiyorum ama yalnızlığa gereksinim duyuyorum. / roland barthes

genelde iki zıt kelimeden oluştuğunu söylense de bence tek kelimelik en güzel oksimoron sözlerinden biri ‘’yalnızız’’ gelin hep beraber yalnız/ız olalım.

Kaynaklar :  

  • Görmenin İktidarı – Giovanni Sartori
  • Görsel Düşünmek – Şebnem  Soygüder Baturlar
  • Yapı ve Tür Bakımından Oksimoron- Hasan İs -2016

İstanbul,
2010 yılından bu yana fotoğrafla ilgileniyor.
İstanbul Fotoğraf ve Sinema Amatörleri Derneği (İFSAK) üyesi.
Derneğin birçok eğitimine katıldı ve çeşitli projelerinde yer aldı. Halen İFSAK Yönetim Kurulu Üyeliği- Kütüphane ve Arşiv Birimi Koordinatörlüğü ve Seminerler ve Atölyeler Birimi'nde Danışman Yardımcısı görevlerini sürdürüyor.
https://www.meralguler.net/

Bir cevap yazın

Your email address will not be published.

Son yazılar: Fotoğraf

Dipnot*: Graciela Iturbide

Graciela Iturbide, 1942’de Mexico City’de doğdu. Meksika’daki Centro Universitario de Estudios Cinematográficos, Universidad Nacional Autónoma’da resmi

Bir Fotoğraftan

Beklerken Boş kağıtlar harflerle gölgelenirken, ninnilerle kaval seslerinin birbirine karıştığı rüzgârlı coğrafyalarda başarıyı yazgıya çevirmiş şanslı

Fotoğraf tarihinden güncelliğe

Ara Güler’in, Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın fotograflarını çekmesi yazılı basında ve sosyal medyada günlerdir tartışılıyor. Ara Güler konusunda

Fotoğrafçının Dili

“Beni tekrar yollara çıkmaya ve başka yerlere bakmaya sevk eden şey fotoğraflama arzusudur.”  Sebastião Salgado. Doğanın,

Bir Mal Meydanı Hikayesi

Kars “Erken gitmen lazım” dedi. Otelin sorumlusu olarak her işe bakan genç adamın cevabı çok kısaydı.

Hayata Saygı Duymak

Çevre meselesi üzerine yediden yetmişi herkesin bir düşüncesi ve duruşu var. En temelde, yerlere çöp atmamak,

Bir Fotoğraftan

Yolda; Tek Başına İnce uzun, dört şeritli kısa, az kullanılmış patika ya da keskin virajlarla hepimiz