Rıhtımlar Üzerinde (On the Waterfront)

//

Elia Kazan’dan işçi haklarını selamlayan bir hikâye.

Dok (liman) işçileri, limanları ele geçirmiş olan çeteler tarafından sömürülmekte, binbir haksızlık ve aşağılama işçilerin sırtında bir kırbaç gibi şaklamaktadır. Karşı çıkanlar zor kullanılarak susturulmakta; hatta filmin başlangıç sahnesinde olduğu gibi öldürülmektedir. 

Öldürülen işçinin yakın arkadaşı, şike yapmak zorunda bırakılarak boks hayatı bitirilen kahramanımız Marlon Brando, gidişattan iyice rahatsızlık duymaya başlamıştır. Bir tarafta uzun yıllardır yanında çalıştığı çete başı Lee J. Cobb, diğer tarafta onun para işlerine bakan ağabeyi Rod Steiger harekete geçmesini zorlaştırmaktadır. Öldürülen işçinin kız kardeşi Eva Marie Saint ve rahip Karl Malden içindeki isyan ateşini iyice körüklemeye başlar. 

Ve sonunda kararını vererek harekete geçen kahramanımız, bütün işçilerin düzene başkaldırmalarını sağlar.

1954 yılı yapımı olan Rıhtımlar Üzerinde, sinema tarihinin klasikleri içinde yerini almış ve Oscar Ödüllerini silip süpürmüştür. Köhne sahil kasabasının işçi mekânları, kırık dökük bir limanın acıklı atmosferi, siyah beyaz görüntülerle filmi daha da hüzünlü ve iç burkucu hale getirmiştir.

Kimilerince, Marlon Brando ve Rod Steiger’in bir otomobilin arka koltuğunda yaptıkları diyalog, sinema tarihinin en çarpıcılarından biri olarak değerlendirilmekte. Yönetmen Elia Kazan’ın, bu sahnede Marlon Brando’nun doğaçlama yapmasına izin verdiği söylenir.

Rıhtımlar Üzerinde, üstün bir oyunculuk performansı, Budd Schulberg senaryosu ve Leonard Bernstein müzikleri ile bir Elia Kazan filmidir.

Yönetmen Elia Kazan üzerine birkaç söz söylemek de kaçınılmaz olacak. Kökleri Türkiye’de yaşayan Rumlara dayanan Kazan, küçük yaşta Türkiye’yi terketmiş ve Amerika’ya yerleşmiştir. Bunu America America filmi ile de anlatmaya çalışmış, sonrası çok parlak bir tiyatro ve sinema kariyeri takip etmiştir. Önceleri Broadway’de bir çok oyun yönetmiş, ayrıca Marlon Brando’nun da aralarında bulunduğu birçok ünlünün eğitim aldığı ünlü oyunculuk okulu “Actors Studio”nun da kurucularından olmuştur. Bütün bunların yanında Elia Kazan’ın üzerinde büyük bir şüphe ve kızgınlık uyandıran bir geçmişi de bulunmaktadır.

1940’lı yıllarda Amerika’da komünistlere yönelik büyük bir “Cadı Avı” başlatılmıştı. Elia Kazan’da baskılara dayanamayarak itirafçı olmuş ve bazı kişileri ihbar etmişti. Bunun üzerine, bir günah çıkarma olsa gerek, Viva Zapata ve yazının konusu Rıhtımlar Üzerinde filmleri ile çok ilerici konulara el atmıştır. Kimilerince uzun yıllar affedilmese de, Marlon Brando gibi aykırı bir aktör, biraz önce bahsettiğimiz iki filmde de başrol oynamıştır. O Marlon Brando ki, Baba filmi ile aldığı Oscar’ı reddetmiş ve yerine bir Kızılderili yollayarak sinema tarihinin unutulmaz olaylarından birine imza atmıştır. Hatta Yılmaz Güney, Duvar filmini çekerken seti ziyaret eden Elia Kazan’ı çok büyük bir muhabbetle karşılamıştır.

Böylesine tartışılan ve başarılı bir yönetmen, sinema tarihinin en karizmatik ve aykırı aktörü bir araya gelince Rıhtımları Üzerinde gibi unutulmaz bir film ortaya çıkmıştır. 

Filmin fragmanı:

1963 yılında İstanbul’da doğdu. Deniz Astsubay Makine Sınıf Okulu’nu bitirdi. 1996 yılında görev yaptığı Deniz Kuvvetlerinden istifa ederek ayrıldı.

1991 yılında sportif olarak dağcılığa başladı. Dağcılık Federasyonu’nun düzenlediği birçok eğitim ve kampa katıldı. AKUT Arama ve Kurtarma Derneği’ne 1997 yılında üye oldu. Derneğin Karar Grubu’nda bulunarak, Akut’un Misyon ve Vizyonunu belirleyen çalışmalara katıldı. Depremlerde, dağ ve doğa kazalarında ekip lideri olarak arama-kurtarma çalışmalarında bulundu. 1997 – 2001 yılları arasında turizm şirketi kurucu ortağı olarak doğa turizmi yaptı. Evli ve ikiz kız çocuğu var.

Fotoğrafla bilinçli olarak tanışması 1985 yılında İFSAK’ta katıldığı kurs ile oldu. 1990 yılına kadar İFSAK Sergi ve Gösteri biriminde çalışmalarda bulundu. İlk olarak İFSAK üyeleri ile birlikte 1988 yılında Kaçkarlar konulu fotoğraf sergisini açtı. Sonrasında çeşitli karma sergilerde fotoğrafları yer aldı. Deniz Kuvvet Komutanlığı'nda Fotoğraf ve Video eğitimi aldı. Bir süre Yapı Kredi Yayınları’nın çıkardığı Akşamlık Dergisi’nde doğa ve fotoğrafla ilgili kitaplar hakkında yazılar yazdı. Ansiklopedya adlı dijital yayıncı kuruluşun çeşitli projelerine fotoğraf ve yazılarıyla katkıda bulundu. Çeşitli yarışmalarda derece ve sergileme alan fotoğrafları oldu. Bunların arasında önem verdikleri 2014 yılı Umut Vakfı Fotoğraf Ödülü Birinciliği ve 2016 Sony WPO finaline kalması oldu. Gezi Direnişini konu alan Boyun Eğme adlı sunumunu ilk olarak İFSAK, sonrasında Belgesel Fotoğraf Günleri’nde gösterime çıkardı.

2015-2017 yılında İFSAK Yönetim Kurulu'nda yer aldı.
Halen İFSAK Yönetim Kurulu'nda Sinema Birimi Koordinatörü olarak görev yapmaktadır.

Bir cevap yazın

Your email address will not be published.

Son yazılar: Filmlere Dair

Persona Üzerine Bir Okuma

Bu yazı, İFSAK Toplumsal Cinsiyet Çalışmaları Grubu‘ndan Tülin Safi tarafından hazırlanmıştır. *********** “Bütün dünya bir sahnedir…”

Zavallı (Oiktos) – İnceleme

Zavallı filminin ismine bir ekleme yapmak istiyorum. ‘’Zavallı mı?” Dramatik yapısından görsel anlatısına kadar kullanılan her

Cüce Sizsiniz

Gece, Melek, Karanlık, Korku, Toplum, Baskı, Stres, Yaşam Bu kelimeleri topluyorum, çıkarıyorum birçok farklı çağrışım hissettiriyor.