Tarifsiz Zamanların İçinden Bakmak

/
Atagül Demir’in sergi paneli — yazıya açılışını veren kare

Fotoğraf makinesi yanında olmadan dışarı çıkmıyor Atagül Demir. Yine böyle bir gün, bir otobüs durağında. Kafasını kaldırıyor, nemli, buğulu bir otobüs camının ardında bir adam görüyor. Refleksle makineyi kaldırıyor ve çekiyor. Bir an göz göze geliyorlar. Adam rahatsız olmamış görünüyor. Otobüs hareket ediyor, uzaklaşıyor. Atagül, kareyi alır almaz aklından geçen şu, belki bir gün o adam da bu fotoğrafı görür.

İşte Fotoprespektüs, bu tarifsiz anların sergisi.

11-30 Nisan 2026 tarihleri arasında İFSAK Galeri’de izleyiciyle buluşan sergi, İFSAK Tarifsiz Zamanlar Atölyesi’nin ürünü. İsmin kendisi atölye danışmanı Serkan Turaç’ın bilinçli bir seçimi Foto, çekilmiş fotoğrafların en iyileri; pres, fotoğrafçının tanıtılması; pektüs, ilaç prospektüsünden devşirilmiş, fotoğrafın tarifini, çekim anındaki anlatımını ve aktarımdaki duyguyu kapsayan bir ek. Üç hece, üç katman. Sergide üçü birden, aynı anda izleyicinin önüne geliyor.

Atölyenin yöntemi

Sergiye girmeden önce atölyeden bahsetmek gerek. Çünkü Fotoprespektüs’ün izleyiciye sunduğu deneyim, bir anda var olan bir küratöryel fikir değil. Aylar süren bir atölyenin sonunda kendiliğinden ortaya çıkan bir yapı. Serkan Turaç bir atölyeye isim verirken o ismin ruhunun yaşaması ve ifade etmesi gerektiğini söylüyor. Bu cümle aslında bir yöntem beyanı.

Tarifsiz Zamanlar Atölyesi, danışman Serkan Turaç ve danışman yardımcısı Oya Demirci’nin yürüttüğü 23 katılımcılı bir grup çalışması. Atölyenin merkezinde üç yöntem var ve üçü de fotoğrafçıyı klasik refleksinin dışına çıkmaya zorluyor.

Yasemin Altun’un sergi paneli — atölyenin “en iyi fotoğrafınız” disiplininin güzel bir örneği

Birincisi, “en iyi fotoğrafınız” çağrısı. Her hafta katılımcılar kendi külliyatlarına dönüp en iyi olduğunu düşündükleri kareyi getiriyor. Bu basit bir egzersiz değil. Yasemin Altun’un atölyenin onu en çok geliştiren tarafı olarak işaret ettiği bir disiplin. Çünkü “en iyi” sözcüğü öznel ama amansız. İnsanı kendisiyle yüzleştiriyor, seçimini gerekçelendirmeye zorluyor ve seçtikçe kendi bakışını netleştiriyor.

İkincisi, çapraz sanat dallarıyla okuma. Fotoğraf, atölyede tek başına bir disiplin olarak değil, resim, şiir, sinema ve müzikle akrabalığı içinde tartışılıyor. Şeker Ahmet Paşa ile Monet karşılaştırması katılımcıların büyük kısmının atölyeden hatırladığı bir an. Bazıları o tartışmanın peşine düşüp tabloları yerinde görmek için müzeye gitmiş bile. Gülden Kıyıcı resmi şiire benzetiyor. Hilal Doğan kendi panel metnini bir şiirle yazmış, konuşmasında ise Nil Karaibrahimgil’in Kanatlarım Var Ruhumda şarkısından bahsetmiş. Sözler, dize, ses, hepsi tek bir karenin etrafında dönüyor. Atölye, fotoğrafçıyı disiplinler arası bir okur haline getiriyor.

Üçüncüsü, tümden gelme. Klasik fotoğraf öğretiminde “önce çık, sonra çekeceğini bul-ara” yaklaşımı vardır. Tarifsiz Zamanlar Atölyesi bunun tersini de deniyor. Önce başka bir sanat eserine, bir tabloya, bir filme, bir hisse bakıyorsun, oradan çıkan sonucu kafanda kuruyorsun. Sonra kendi karende ona doğru yürüyorsun. Bu yöntem fotoğrafçıyı, çekim anını bilinçli inşa eden bir konuma taşıyor.

Üç yöntem, üç ayrı kapı. Sergi de bu kapıların hepsinden bir parça getiriyor.

Önce vefa, sonra tasarım

Sergi final videosunu izlerken İFSAK Yönetim Kurulu Başkanı Tania Sisa’nın ve Seminerler Birim Koordinatörü Gürkan Akıncı’nın söze başlamasıyla, izleyiciye baştan bir çerçeve veriliyor. Bu bir kurumsal protokolden çok bir vefa hareketi. Tania Sisa İFSAK’ın 1959’dan beri taşıdığı misyonu, fotoğraf ve sinemayı sanat olarak konumlama gayretini hatırlatıyor. Gürkan Akıncı ise birimlerinin asıl amacının teknik bilgi aktarmak değil, katılımcıların dünyayı daha farklı görmesini sağlamak olduğunu belirtiyor. Bir cümle ama atölyenin tüm felsefesini özetliyor.

Final videosunda asıl beklenmedik olan şey, hemen ardından gelen “Fotoprespektüs”ü söyleyebilme mücadelesi. Katılımcılar bu beş heceli kelimeyi söylemeye çalışırken dilleri takılıyor, gülüşüyor, baştan alıyorlar. Biri “tamam 10 kere söylemem gerekiyor, ben bir kere söyleyemiyorum” diye eşlik ediyor, diğer taraf yeni baştan deniyor. Bu sahne kurgusal bir tercih tabii ki ama serginin kurumsal-prestij havasından sıyrılıp insana dönmesini sağlıyor. Bir grup arkadaş, üzerinde aylarca çalıştıkları bir işin önünde, kendileri olmaya cesaret ediyor. Bu sıcaklık, sergiyi gezerken de hissedilen bir şey.

Hilal Doğan’ın sergi paneli — şiirin, görselin ve şarkının tek bir karenin etrafında buluştuğu yer

Serginin tasarımı, atölyenin yönteminin doğrudan görsel karşılığı. Her panelde aynı düzen var, katılımcının yüzü, elinde tuttuğu “en iyi fotoğrafı”, altında kendi sözleriyle yazılmış kısa bir tanım, iki örnek kare daha ve iki QR kodu. QR kodlarından biri katılımcının kendi videosuna, diğeri Fotoprespektüs YouTube kanalındaki ortak hikâyeye götürüyor. İzleyiciye iki katmanlı bir okuma sunuluyor. İster her katılımcıya tekil olarak derinleş, ister bütüne doğru yola çık.

Bu tasarımın hediyesi, fotoğrafın altındaki yazı, müze etiketi gibi mesafeli bir bilgi notu değil. Fotoğrafçının kendi sesinden bir not. Hilal Doğan tek bir karenin etrafında üç sanat dalını topluyor. Seçtiği fotoğraf neredeyse bütünüyle beyaz, uzakta küçük bir tekne, deniz ile gök sınırı yok olmuş. Panel metnini bir şiirle yazmış. “Hayat ne ki sonuçta, anlık buluşma” diyor. Görsel bir minimalizm, şiirsel bir veda, bir şarkı. Aynı duygunun üç farklı dilde yazılmış hali. Atölyenin çapraz okuma yöntemi tek bir katılımcıda eserleşmiş.

Bu yüzden Fotoprespektüs’ü gezmek emek istiyor. Klasik bir sergi salonunda fotoğrafa bakıp geçersiniz, burada her panel başında durmak, yüze ve kareye birlikte bakmak, alttaki cümleyi okumak, hatta QR kodu çekip o kişiyi kendi sesinden dinlemek istersiniz. Bu emek karşılığını fazlasıyla veriyor. Çünkü çıkışta yanınızda 23 fotoğraftan değil, 23 fotoğrafçıdan birer parça götürüyorsunuz.

Yirmi üç bakış

Sergiyi taşıyan asıl güç katılımcıların kendisi. Yirmi üç farklı isim, yirmi üç farklı bakış. Hepsine tek tek değinmek bu yazının kapasitesini aşar. Beş katılımcının hikâyesinde duruyorum, çünkü her biri atölyenin yönteminden farklı bir kapıyı açıyor.

Ali Durmuş Cevlan‘ın seçtiği kare Lizbon sahilinde, arabasını durdurup çektiği bir uçurtma silueti. Gökyüzü ile dalgaların arasında küçük bir kırmızı kanat. Onun için fotoğraf, seyahatin ana amacı. İnsanları tanımanın, hayatın ritmini yakalamanın aracı. Ali Durmuş’u dinlerken aklında kalan iki şey var, Yaşar Kemal ile Ara Güler’in dostluğu üzerine bir yazı, ve Muzaffer Tayyip Uslu’nun bir dizesi: “hatıralarda dal istiyor, kuşlar gibi konacak.”  O dal metaforu, Ali Durmuş için fotoğrafın kendisi, zihne konacak bir yer. Çekilen her kare, bir hatıraya verilmiş bir dal.

Ayşe Ulus için fotoğraf bir araç, bir bağ kurma yolu. Seçtiği karede bir çocuğun yanında bir güvercin var. Sıcak ışık, yumuşak bir karşılaşma. “İnsanların içinde olmayı seviyorum” diyor. Onun için fotoğraf çekmek, sohbet etmek, insanlara yardımcı olmak iç-içe geçmiş eylemler. Anların kaybolmadığına inanıyor. Işık, sabır ve umutla onlara yeniden hayat verdiğini söylüyor. Atölyenin “fotoğrafçı kim” sorusuna o, sıcak bir cevap getiriyor. Fotoğraf, insanla kurduğu temasın bir uzantısı.

Füsun Çavuşoğlu serginin alt başlığını yaşamış biri. Sahildeki kalabalığın içinde kaosu hissetmiş, çıkıp uzaktan bakınca o kaosun kendiliğinden bir düzen kurduğunu görmüş. Sınırlar kendiliğinden oluşmuş. Bu yüzden fotoğrafının altına “olması gereken, olduğu gibi” yazmış. Füsun kendini ifade etme arayışında fotoğrafı seçmiş, sanat dallarını incelerken kendi anlamını bulmuş ve bu atölyede tarifsiz duygular yaşadığını söylüyor. Sergi başlığının iddiası bir başka katılımcının ağzında somut bir tanıklığa dönüşüyor.

Zafer Uysal masada dördüncü kişiymiş gibi yaklaşıp iki yaşlı adamın iskambil oyununu çekmiş. Sahne siyah-beyaz, ağır, dramatik; oyundan çok bir hayatın özetine benziyor. Zafer için fotoğraf bir tutku ve aradığı şey sahnenin kendisi değil, oradaki his. Şehir ile insan arasındaki o görünmeyen bağı duyguya çevirmeye çalışıyor. Hikâyesi olan, hisleri yansıtan kareler peşinde. Bir fotoğrafa bakıp “burada ne yaşandı, ne hissedildi” diye sordurabilmek istiyor.

Zeynep Can şiirsel tarafta zıt kutbu temsil ediyor. “Düzen aramıyorum, hayatın içinde kendiliğinden oluşan form, renk ve ahengin estetiğini fark etmeye çalışıyorum” diyor. Tümden gelmenin niyetli inşasından farklı bir yere bakıyor Niyet öncesi, sezgi düzeyinde. Küba’da bir fotoğraf gezisinin sonunda, herkes dinlenirken o hâlâ etrafına bakınıyor. Özellikle müzisyenleri arıyor gözü. Bir an, hızla yakaladığı kareyi anlatırken kendisini  “çok mutlu” hissettiğini söylüyor. Sokağı denemekten korkmuyor, farklı kadrajları zorluyor, kendi üslubunu arıyor.

Sergiyi gezerken bu beş ses arasında daha on sekiz ses dolaşıyor. Doğan Gülaydın anı dondurup içinde demlediği tüm anlardan bahsediyor; Cem Şanal Kapalıçarşı’da bir an gördüğü renklerin büyüsünü herkesin yaşamasını istemiş; Hakan Mustafa Kural şehir ile insan arasındaki görünmeyen bağı arıyor. Gülden Kıyıcı İrlanda’da bir buzul üzerinde mavi-beyaz-siyah lekelere takılmış kalmış. Atagül Demir için fotoğraf, hayatın hızını yeniden düzenleyen bir süreç. Hilal Şahin gün batımında bir teklifin silueti, Hilal Konuşkaner ise farklı bakış açıları arayan, canı sıkıldığında kendisine iyi gelen fotoğrafa sığınıp kaostan korunan biri. Hande Tekay UNESCO mirası haenyeo dalgıçlarına gidiyor; Pınar Kaya Berlin’de mimarinin insana kattığı tempoya. Nemis Çiçek Londra’da çektiği bir anne-oğul karesini “anne yüreğinden nefis bir an” olarak tanımlıyor. Ayşe Sokullu doğanın içinde spontan düzeni, Serdar Gürtan hayatın içinden lirik akış anlarının peşinde. Serkan Başpınar manzaranın tamamı yerine atmosferinin, Yasemin Okutan ise bir durma anının. Erdem Aksoylu fotoğrafı yakalamadığı bir günün sonunda rastgele çektiği kareyi sevmiş, “kadraj beni seçer” diyor. Yasemin Altun grilerin içinde ufka uzanan bir iskele. Emre Can Algül 23 Mart 2025 Saraçhane’de çektiği maskeli bir kareyi geleceğe bırakacağı için mutlu olduğunu söylüyor.

Yirmi üç bakış, tek bir mekânda. Hepsi farklı, hepsi yan yana.

Son değil

Sergiyi gezmeyi bitirdiğimde yanımda neyin kaldığını anlamam biraz zaman aldı. İlk başta yirmi üç farklı kompozisyonu ayırt etmeye çalıştım. Sonra girişte yer alan, Fotoprespektüs’ü anlatan panelin önünde durdum, tekrar okudum. Serginin fotoğrafçının kendisini merkeze alan yapısını fark ederek, ne kadar özel bir üretim olduğunu kavradım. Kulağımı tekrar salona verdiğimde, bunları seçen ve “neden bu kareyi seçtim” sorusuna cevap arayan insanların sesleri fısıldadı bana. Bu kez gezen değil, dinleyen oldum.

Fotoprespektüs’ten aklımda kalan önemli cümle, fotoğrafı çeken kişi de fotoğrafın bir parçasıdır. Atölyenin yöntemleri, panellerin tasarımı, QR kodların açtığı ikinci katman ve final videosundaki o samimi anlar, hepsi bu cümlenin etrafında dönüyor. Serkan Turaç ve Oya Demirci’nin yürüttüğü Tarifsiz Zamanlar Atölyesi yirmi üç fotoğrafçıyı bir araya getirip onları görünür kıldı. Sergi, bu görünürlüğü izleyiciye aktardı. Bu yazıyı hazırlarken yeniden fark ettim ki sergiyi anlamanın yolu, izleyicinin de aktif katılımından geçiyor. Böyle bir çalışmayı yapıp sizinle paylaşmak, benim için bir mutluluk.

Sergiyi kaçırmış olabilirsiniz, ama Fotoprespektüs YouTube kanalı final videosu ve yirmi üç kişinin kısa videosunu bir arada barındırıyor. Her biri birkaç dakika, her biri bir bakışın hikâyesi. Bir akşam, kahve eşliğinde, bu yirmi üç sesi dinlemeye değer. Belki içinde size dokunan bir cümle bulursunuz.

Fotoprespektüs youtube sayfası final video bağlantısı:

https://youtu.be/0joVhQgeUoE?si=WZS5smEmr5MUP3Oc

 

ALPER TUNGA DOĞAN

Dünya vatandaşı olarak doğdu.

Tıp fakültesi yıllarında yasemin kokuları sardı her yanını, AŞK dolu. İki delikanlı, iki kedi ve “geveze” bir kuş ile keyifli bir yaşam sürüyor. Kendisini yarı zamanlı anestezist, tam zamanlı baba olarak tanımlıyor.

İmgelerin gücünü ve etkisini, adını koyamadığı zamanlardan beri hissediyor. 2015 yılında üyesi olduğu İFSAK çatısı altında fotoğraf üretmeye başladığını fark etti. O günden bu yana İFSAK bünyesinde gerçekleştirilen seminer, atölye, proje ve gezilerde aktif olarak yer alıyor.

Fotoğraf pratiğini; ışık, sokak, belgesel ve görsel anlatı ekseninde geliştirdi. Bu süreçte farklı eğitmenlerle çalışarak hem teknik hem de kavramsal üretimini derinleştirdi. İFSAK bünyesinde ve farklı platformlarda çok sayıda karma sergide yer aldı; çeşitli fotoğraf projelerine ve kitap çalışmalarına katkıda bulundu.

Fotoğrafı, bir ifade biçimi olmanın ötesinde, dünyayı anlamaya ve anlatmaya yönelik bir araç olarak görüyor.

Hâlen İFSAK Temel Eğitim Programı kapsamında proje yürütücülüğü yapmakta ve üretmeye devam etmektedir.

Eğer fotoğraf da aşka dair bir şey ise, o zaman her şey AŞK için…

Instagram: @alpertdogan, @atdseries

 

 

Bir yanıt yazın

Your email address will not be published.

Son yazılar: Fotoğraf

Veda Öpücüğü

Müzikle girelim yazıya. Dünyayı keşfetmenin, coğrafyaları anlamanın en güzel yolu müzikten geçer. Hatta biraz da ayrıcalık…

Foto Aile’nin Son Işığı:

Bir Devrin Sessiz Vedası; Ah, o eski fotoğraflar… 1950-1960’lı yıllarda fotoğraf denildiğinde akla gelen “stüdyo” oluyordu…

Zeliş’in Kelebekleri

Emeklilik yıllarında ‘sudan çıkmış balık’  gibi olmamak için bireyi meşgul edecek, sosyalleşmesini ve hoşça vakit geçirmesini…

YZ ile bir sohbet daha

Fotoğrafla ilgili bir yazı olsaydı muhakkak çok daha iyi olurdu. Diğer yandan YZ’nın fotoğrafla olan ilişkisini…

Analog Zamanlar

Anın Yavaşladığı Yer (Bu yazı, daha önce Instagram sayfamda paylaştığım “Analog Zamanlar” metninin genişletilmiş hâlidir. https://www.instagram.com/p/DXD1BKmjIJV/…

Bir Şehrin Hikayesi

İlk İnsan Şehir yaşamı, vahşi tabiatın bir düzen içinde yeniden inşa edilmesinden başka neydi ki… Belki de sona kadar…

Gültekin Çizgen: İkinci Yarı

Fotograf ortamında pek çok polemiğin, sert tartışmanın, düşük yoğunluklu entelektüel kavganın baş aktörü olan sayın Gültekin…

Pozlama Üçgeni

Fotoğrafçılığa yeni başlayanlardan en sık duyduğum sorulardan biri pozlama ile ilgili, diyafram açıklığı, enstantane hızı ve…

Ölülerin Fısıltıları

Bazı fotoğraflar vardır; kimin tarafından ve hangi yıl çekildiğini merak etmeden, fotoğraftaki kişilerin kim ve yerin…

Neden fotoğraf çekiyoruz?

Ya “ben” dediğim şey, hiçbir zaman tek başına bir ben değilse? Sabah kalabalığında yürürken bunu düşündüm.…

Enstantane: B

Fotoğraf çekme arzusu bende güzel bir şey görmekle başlamadı; kaybolmak üzere olan bir şeyi görmekle başladı. Işık duvardan…