Dipnot*: Cumhuriyet’in Işığında, Fotoğrafla Türkiye

//

Othmar Pferschy 

(d. 16 Ekim 1898, Graz – ö. 7 Nisan  1984, Münih) 

Cumhuriyetin kuruluş yıllarında çektiği fotoğraflarla genç Türkiye’yi belgeleyen Avusturyalı ünlü fotoğrafçı Othmar Pferschy’in çocukluğu, Avusturya-Macaristan İmparatorluğu sınırındaki Fürstenfeld’de geçti. Gençlik yıllarında muhasebecilik yaparken, tiyatroyla da ilgilendi. Asıl ilgi duyduğu fotoğrafla, 1923 – 1925 yılları arası Viyana’da Anton Pöpperl’in yanında çırak olarak çalışmaya başladığında tanıştı. 

Türkiye’nin değişen yüzünü belgeleyen Pferschy, 1926’da sadece birkaç haftalığına tatil için geldiği İstanbul’a yerleşti. Fotoğrafla ilgili olan Pferschy, Pera’nın tanınmış fotoğrafçılarından Foto Français’nin sahibi Jean Weinberg’in yanında çalışmaya başladı. 1931’de Beyoğlu’nda ilk stüdyosunu açtı. Ama bundan bir yıl sonra, 1932’de Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde 2007 sayılı yasanın kabulüyle, Pferschy gibi Türk vatandaşı olmayanların fotoğrafçılığın da içinde bulunduğu bazı mesleklerde çalışmaları yasaklandı. Bu durum karşısında Kahire’ye yerleşmeye karar veren Pferschy, dönemin Matbuat Umum Müdürü Vedat Nedim Tör‘den bir teklif aldı.

Tör, değişen Türkiye’nin yeni ve çağdaş yüzünü tüm dünyaya göstermek istiyordu. Fakat Türkiye’nin güzelliklerini gösterecek fotoğraflara ihtiyaç vardı. Genç fotoğrafçıya hemen reddedilemeyecek bir teklif sundu. 

1935’te Matbuat Umum Müdürlüğü’nde (Basın Yayın Genel Müdürlüğü) sözleşmeli tanıtma fotoğrafçısı olarak çalışmaya başladı ve arşiv düzenlemekle görevlendirildi. Beş yıl bu görevde çalıştı.

Pferschy, artık Türkiye’nin uzman fotoğrafçısıydı. Tekniği ve olağanüstü kompozisyon anlayışıyla, fotoğrafa bakmayı ve görmeyi öğreterek kendinden sonra gelecek belge fotoğrafçılarına da örnek ve öncü oldu.

Othmar Pferschy, beş yıl gibi bir zamana dayanan süreçte bütün Türkiye’yi dolaşarak yaklaşık 16 bin fotoğraf çekti. Genç Türkiye’nin tanıtılmasına katkı sağlayan aynı zamanda Cumhuriyet’in ilk yıllarını oluşturulan albümün baskısı Münih’te Türkçe, Fransızca, İngilizce ve Almanca açıklamalarla yapılan “Fotoğrafla Türkiye” albümü yayınlandı.

Mimari ve kent fotoğraflarında; devasa binaları, modern fabrikaları, okulları, üniversiteleri, sağlık kuruluşlarını, sokakları, caddeleri, stadyumları, parkları, meydanları görkemli biçimde görüyoruz. 

Sosyal ve kültürel yaşama ilişkin fotoğraflarında ise 19 Mayıs törenlerini, mutlu köylüleri, köylü çocukları, işçileri, ata binenleri, tenis oynayanları, eskrim yapanları, laboratuvarda çalışanları, daktilo yazanları, piyano çalanları büyük bir titizlikle anları tarihi birer belge olarak bize mükemmel bir estetikle kitapta yansıtmış.

Bu süreçte çektiği fotoğraflar aynı zamanda La Turquie Kemaliste dergisinin pek çok sayısında, pullarda, kartpostallarda, paralarda kullanılmış. Atatürk’ün birçok yerde yayımlanan ünlü fotoğraflarını, İsmet İnönü’nün ve başka devlet adamlarının fotoğraflarını çekmiştir.

Fotoğraflar albümde rahat incelenebilmesi için altı gruba ayrılmış, her bölümün kenarında, ait olduğu grubun harfi yazılmıştır.

A = Ankara 

B = İstanbul 

C = Şehir ve Manzaralar  

D = Arkeoloji ve Ar  

E = Ekonomi ve İnşa         

F = Kültür ve İnsan 

Çektiğimiz fotoğrafların tarihe belge olması dileğiyle, teşekkürler Othmar Pferschy.

*Dipnot bir konunun nereden alındığını gösteren bilgilendirme bölümüdür. (*) işareti ile gösterilir. Sayfa sonlarında altta karınca gibi küçücük kaldığından hiç kimse bakmaz ve “ben biliyorum bunları zaten” der, geçeriz. Bundan sonraki dipnotlarımızı okumadan geçmemeniz dileğiyle. Bu köşede İFSAK Kütüphane’den hep bir Dipnot* olacak.

İstanbul,
2010 yılından bu yana fotoğrafla ilgileniyor.
İstanbul Fotoğraf ve Sinema Amatörleri Derneği (İFSAK) üyesi.
Derneğin birçok eğitimine katıldı ve çeşitli projelerinde yer aldı. Halen İFSAK Yönetim Kurulu Üyeliği- Kütüphane ve Arşiv Birimi Koordinatörlüğü ve Seminerler ve Atölyeler Birimi'nde Danışman Yardımcısı görevlerini sürdürüyor.
https://www.meralguler.net/

Yorum Sayıları: 2

  1. merhaba,
    çok teşekkürler.
    fırsat bulduğum her seferinde, İFSAK’ın zengin kütüphanesine göz gezdiriyorum, ama o zengin çeşitliliğin içinden güzel bir kitabı her zaman yakalamayı beceremiyorum.
    bu tanıtım yazınız pek hoş!
    tanıttığınız kitap da çok değerli; saygıyla anılası bir dönemi nasıl da güzel anlatan bir kitap!
    bu tanıtımları sürdürmeniz dileğiyle,
    levent

    • Merhaba,
      Elimden geldiğince kütüphanemizden merak ettiğim kitapları *dipnot köşesinde anlatmak benim için de inanılmaz bir keyif.
      değerli yorumunuz için çok teşekkürler.
      yeni yazıları takipte kalmanız dileğiyle,
      sevgiler

Bir cevap yazın

Your email address will not be published.

Son yazılar: Fotoğraflara Dair

Bir Mal Meydanı Hikayesi

Kars “Erken gitmen lazım” dedi. Otelin sorumlusu olarak her işe bakan genç adamın cevabı çok kısaydı.

Hayata Saygı Duymak

Çevre meselesi üzerine yediden yetmişi herkesin bir düşüncesi ve duruşu var. En temelde, yerlere çöp atmamak,

Bir Fotoğraftan

Yolda; Tek Başına İnce uzun, dört şeritli kısa, az kullanılmış patika ya da keskin virajlarla hepimiz

Amaç yolculuktur

(The Journey is Destination); Dan Eldon Fotoğrafçıların yaşam öykülerine ilişkin filmlere çok sık rastlanmıyor. “Bang Bang

Bir Fotoğraftan

Bunu Daha Önce de Yaşamıştık Bir daha, bir daha… Doymak bilmez ruhlarımız her gün aynı yollardan

Türkiye Fotoğraf Dünyası /4

(Önceki yazıya BURADAN ulaşabilirsiniz.) Hedefe konan sanatçılar için Devlet cephesinde bu gelişmeler olurken, Erdoğan karşı kutupta

Düşünmenin Kısır Döngüsü

Fotoğrafçı hangi teknik üstünlüğe sahip olursa olsun yaratıcılığını kurgulaması ve ortaya çıkarması düşünme yeteneğinin sınırsızlığına bağlıdır.

Bir Fotoğraftan

Giderek Eksiliyorduk Kim derdi ki bir gün, bir Coca Cola şişesiyle Marilyn Monroe’nun kaderi ya da

oksimoron ve görsel kültür

foucault’ın üç temel sorusuyla başbaşa kalıp biraz düşünelim: ‘’gören mi iktidardır, görülmeyen mi, yoksa görülmeden gören

Türkiye Fotoğraf Dünyası /2

( Önceki yazıya BURADAN ulaşabilirsiniz.) 1975 Türkiye’de Fotoğraf Alanında Kıpırdamalar Tarih 1975 olmuş Türkiye’de hala bırakın