Fotoğraf: Robert Mapplethorpe / Philip Glass, Robert Wilson / 1976

Bir Fotoğraftan

/

Bunu Daha Önce de Yaşamıştık

Bir daha, bir daha…

Doymak bilmez ruhlarımız her gün aynı yollardan geçiyordu. Yollarımız sularla kesişiyor, anılarımız ansızın ıslanıyordu. Suların üzerinde, fotoğraflara esir düşmektense, aynalarda yansımayı seçen nilüferler vardı.

Soru sormuyor, yatağımızda sessizce akıyorduk. Hoş kıvrımlarımız, geçtiği yerleri aşındıran sularımız ve kimsenin tırmanmaya cesaret edemediği sarp kayalıklarımız vardı. Sanki tüm sorular aynıydı, yanıtları da. Tekrarlanan notalar, sahneye girip çıkan oyuncular, kemanların üzerinde gidip gelen yaylar… Aşklarımız ve ayrılıklarımız; hepsi birbirine ne kadar da benziyordu. Biz oyuna girdiğimizde, oyun yeni başlamış sanıyorduk. Oysa, çoğu kez başkalarının yazıp yönettiği oyunun finalinde yer alıyorduk.

Ünlü tiyatro yönetmeni Robert Wilson ile sıra dışı besteci Philip Glass, “Einstein on the Beach” operası için paçalarını sıvadıklarında, takvimler 1976 yılını gösteriyordu. Aylardan Kasım’dı ve New York’taki Metropolitan Operası, eserin prömiyeri için hazırdı. Uzun kuyrukların minimalist çocuklarında, “belki son anda bir bilet bulabilirim” ümidi vardı. Her iki sanatçı da birlikte ilk en büyük çıkışlarını bu eserle yaptılar.

Aradan çeyrek asır geçti. Robert Wilson, ömrümüzün festivaline “Önceki Günler” ile konuk oldu. Sesler, müzikler ve farklı dillerde metinler, gözlerle ve kulaklarla algılanan mahşer, sahnenin mavi ışıklarla çekilen tomografisi ve hiç bilmediğimiz hastalıklarımız… Isabella Rossellini ile Semiha Berksoy’u, bir Wagner aryası ile bir deniz kazasını aynı sahnede birleştirmeyi akıl edebilen bu deha ile iki Japon gibi karşılıklı uzun uzun selamlaştık.

Aynı Festival’de minimalist müziğin dev ismi Philip Glass da üç ayrı sorti yaptı ve bizi en stratejik noktalarımızdan bir kez daha vurdu. Kimi parçalarında Muybridge (The Photographer) fotoğraf çekiyordu, kimisinde Einstein Plajda görecelilik kavramı üzerine düşünüyordu. Aynı gibi gözüken, ama her yineleyişte farklı nüanslarla renklenen müziklerle, başka kapıların eşiğinde buluyorduk kendimizi.

Mapplethorpe, dünya fotoğrafının en aykırı çocuğu… Elinde kırbacıyla, hiçbir cesur derebeyinin veremeyeceği pozu veren yavru kaplan bakışlı adam. Gergin sanatçılar, dalgın aristokratlar, bir yanda Richard Gere, diğer yanda Patti Smith; cehennem çiçekleri, ışıklar ve gölgeler, nadasa bırakılmış bedenler, sevişirken doruklara çıkan her tür insanın aşağıdakilere işaret olsun diye bıraktığı yırtık bayraklar… İşte Robert Mapplethorpe’un, ölmeden önce tanık olduğu bu dünyaya ilişkin anıları.

1976 yılı. Opera’nın yaratıcıları iki taburenin üzerinde oturmaktadırlar. Duvardaki çizgi, iki sanatçıyı birbirinden ayırmaktadır. Yüzlerinde, ünlü fotoğrafçıyı çekim sırasında seyretmenin şaşkınlığı ve çıkacak fotoğrafların merakı vardır. Glass’ın beyaz çorapları, Wilson’un spor ayakkabıları; her ikisinin de nereye koyacaklarını bilemedikleri, sanki kendilerine iki numara büyük gelen elleri, fotoğrafın delici noktalarını oluşturmuş.

Bizler, 2000 yılınının o diğer yıllara benzeyen yaz günlerinde yan yana otururken görmedik onları. Ama aynı sahnede nefes alıp verdiler. Bize her şeyin hem nasıl aynı hem de her seferinde birbirinden nasıl ayrı olduğunu gösterdiler. Elimize geçen her şeyi attığımız postmodern çöplüğün içinde, parıldayan bir iğne gibi kalmıştı minimalizm.

Geçtiğimiz her yoldan, sanki daha önce de geçmiş gibi hissediyorduk. Hem düne yakındık hem yarına uzak. Ve bizler, içimizde aynı ırmakta bir daha yıkanamamak korkusuyla bilmediğimiz kıyılara, deniz kazalarından yorgun ve ıslak çıkıyorduk. Soranlara ise yolumuza çıkan nilüferlerden, Londra müzelerinde tutuklu Pre-Raphaelite resimlerden ve terleyen aynalardan söz ediyorduk.

Sonra sustuk; ellerimizle konuştuk. Her şey bir kısır döngünün içindeydi. Yaz ikindilerinde şarkı söyleyen zencinin kadife sesini duyduk. Mapplethorpe, ardında sahibinden temiz kullanılmış fotoğraflar bırakarak, yalnızca rüzgârla sevişen yelkenleriyle sessiz bir kıyıya hepimizden önce ulaştı. Ardından öylece baktık.

Not: Bu yazı daha önce E Aylık Edebiyat ve Kültür Dergisi’nde yayınlanmıştır.

1963 yılında İstanbul’da doğdu. M.S.Ü. Güzel Sanatlar Fakültesi Fotoğraf Ana Sanat Dalı’nı (Lisans) 1985, Marmara Üniversitesi Güzel Sanatlar Enstitüsü Fotoğraf Ana Sanat Dalı’nı (Yüksek Lisans) 2001 yılında bitirdi.

Farklı konularda yayınlanmış 15 kitabı bulunan Merih Akoğul, Türkiye’de ve dünyanın çeşitli ülkelerinde 30’un üzerinde fotoğraf sergisi açtı, grup sergilerine katıldı. Fotoğraf sanatı ve kuramı konularında çalışmalar yaptı. Seminer, sempozyum ve açıkoturumlara katıldı, bildiriler sundu, paneller yönetti, seçici kurullarda yer aldı. Reklam sektöründe yazar olarak çalıştı. Çeşitli özel kurumlarda eğitmenlik, özel radyolarda kültür ve sanat programları, televizyon programlarında sanat danışmanlığı yaptı.

Edebiyat, fotoğraf kuramı, plastik sanatlar ve müzik üzerine yazıları ve eleştirileri birçok gazete ve dergide yayınlanan Merih Akoğul, 2003 yılının yaz döneminde Avusturya Başkanlık Sanat Dairesi tarafından verilen bursla çalışmalarını Viyana’da sürdürdü. Çeşitli müze ve özel koleksiyonlarda yapıtları bulunan Akoğul, 27 yıldır Türkiye’nin önemli üniversitelerinde (Marmara Üniversitesi, Kadir Has Üniversitesi, Bahçeşehir Üniversitesi, Yeditepe Üniversitesi) fotoğraf dersleri vermiştir.

İstanbul Modern Müzesi Fotoğraf Bölümü Danışma Kurulu üyesi olan Merih Akoğul, aynı zamanda da Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi’nde eğitmenliğini sürdürüyor. 2010 yılından 2021yılına kadar Eczacıbaşı Fotoğraf Sanatçıları Dizisi kitaplarının editörlüğünü yaptı. İFSAK Blog ve Gezgin Foto dergisinde köşe yazarlığını sürdürüyor.

Seçilmiş Kişisel Sergiler

2022 “Caz Zamanı” Avusturya Kültür Ofisi, İstanbul
2016 “Montreal’de Bir Mevsim, Galeri Işık
2013 “Tenha Vakitler”, ArtGalerim Nişantaşı, İstanbul
2011 “Kayıp Ruhlar”, ArtGalerim Nişantaşı, İstanbul
2010 “İç İçe İstanbul”, Fototrek, İstanbul
2008 “Standards”, PG Art Gallery, İstanbul
2007 “Sanki”, Leica Gallery, İstanbul
2006 “Geçen Yaz Viyana’da”, Palais Porcia Kunst Raum, Viyana
“Siyah Beyaz Afyonkarahisar”, Fevzi Çakmak Sanat Galerisi, Afyonkarahisar
“Avusturya 2006”, Avusturya Kültür Ofisi, İstanbul
2005 “Bit-ki”, PG Art Gallery, İstanbul
“Yolda”, Avusturya Kültür Ofisi, İstanbul
2004 “Otuz Kuş”, PG Art Gallery, İstanbul
“Geçen Yaz Viyana’da”, Fotografevi, İstanbul
2003 “Güzergâh: Edebiyat”, Tarık Zafer Tunaya Kültür Merkezi, İstanbul
2002 “Başarmak”, Fotografevi, İstanbul
2001 “Klasikler/Neo-klasikler”, Fotoğrafevi, İstanbul
“Aşkküre”, Bedri Rahmi Eyüboğlu Sanat Galerisi, İstanbul
1999 “Bronz Askerler”, Fotografevi, İstanbul
1998 “Dönüşümler”, Art Shop, İzmir
“Filim”, İMKB Sanat Galerisi, İstanbul

Yayınlar

2021 “Ağustos” (şiir)
2016 “Montreal’de Bir Mevsim (fotoğraf)
2014 “Gece / Şarkılar” (şiir)
2007 “Sanki” (fotoğraf)
2006 “Siyah Beyaz Afyonkarahisar” (fotoğraf)
2005 “Türk Fotografçıları Kütüphanesi 22/Merih Akoğul” (fotoğraf)
“Bit-ki” (fotoğraf)
“İkizim Söyledi Ben Yazdım” (deneme)
“Saklı Günlükler” (çocuk edebiyatı)
2004 “Geçen Yaz Viyana’da” (fotoğraf)
2002 “Başarmak” (fotoğraf)
2001 “Klasikler/Neo-Klasikler” (fotoğraf)
1999 “Klasikler” (fotoğraf)
1995 “Kuğunun Ölümü” (şiir)
1992 “Son Dokunuş” (şiir)

Küratörlükler

2019 “Yolda” (Türkiye’de Gruplar), Fransız Kültür Merkezi, İstanbul
2019 “Fotoğrafın Doğası”, Artweeks Akaretler, Akaretler No:45, İstanbul
2018 “Yıldız Moran: Bir Dağ Masalı”, İstanbul Modern, İstanbul
2017 “Beni Bul” / Otoportreye Çağdaş Dokunuşlar, Akbank Sanat, İstanbul
2016 “Poz”, PG Art Gallery, İstanbul
2016 “İnsan İnsanı Çekermiş”, İstanbul Modern, İstanbul
2013 “Bir Zamanlar”, Fotografevi, İstanbul
2012 “Mekânın Doğası”, Hilpark Suites İstinye, İstanbul
2012 2. Bursa Fotofest / Uluslararası Bursa Fotoğraf Festivali
“İnsanlığın İzleri” (Sanat yönetmeni, şef küratör)
2012 “Gidilmemiş Zamanlar”, Hilpark Suites İstinye, İstanbul
2011 1. Bursa Fotofest / Uluslararası Bursa Fotoğraf Festivali
“Karşılaşmalar” (Sanat yönetmeni ve şef küratör)

Eczacıbaşı Fotoğraf Sanatçıları Dizisi (Editörlük)

2021 Yusuf Tuvi
2020 Lütfi Özkök
2019 İbrahim Zaman
2018 Ergun Çağatay
2017 Yıldız Moran
2016 Ersin Alok
2015 İzzet Keribar
2014 Sabit Kalfagil
2013 Sami Güner
2012 Ozan Sağdıç
2010 Şakir Eczacıbaşı

Bir yanıt yazın

Your email address will not be published.

Son yazılar: Fotoğraf