Renkli Negatif Film Banyosunda Cevap Bekleyen Sorular – Bölüm III

//

Bir önceki yazıdan geldiğimiz nokta burası. Sanki sürekli renkli film banyo ediyormuşum gibi işi “cevap bekleyen sorular” kısmına getirdim. Ancak renkli film banyosu hakkında onlarca makale okuyup onlarca video izleyince insan kendini yıllardır renkli film banyosu yapıyormuş gibi hissediveriyor.

Renkli negatif film banyoları da -sanırım- yıllar içinde filmin yeni kimyasallar kullanarak gelişmesinden 1970’li yıllara göre (o yıllarda renkli film banyo ve baskısı üzerine kısa bir süre de olsa bir stüdyo karanlık odasında çıraklık yapmıştım) daha kolay gibi duruyor. Banyolar iki ya da üç aşamalı. Firmaların ortak tip tanımı ise “C41”. Siyah beyaz film banyosunda bir ara iki aşamalı (buna A ve B banyoları deniliyor) formüller kullandığım için izlediğim edindiğim bilgiler sonrasında zihinsel olarak renkli negatif banyosu ürkütücü olmaktan çıktı. Hatta -işin aslı böyle olmasa bile- önceden başlayıp sürekli yaptığım bir iş duygusuna kapılı verdim.

Renkli negatif film geliştirme üzerine Youtube’da birçok fotoğrafçının çok faydalı olan anlatılarını izlemek mümkün. Tam da burada soluklanıp birkaç video izlemek yazının devamı öncesinde faydalı olacağını belirtmem gerek.

Özellikle yeni başlayan ve ilk renkli negatif filmini banyo edecek fotoğrafçılara yol gösterici. Yine bu konuyla ilgili sanal ortamda oldukça fazla sayıda yayınlanan yazı var. Bunlardan da işe yarayacak bilgiler elde edilebiliyor. Ancak ilk filmden sonra nasıl devam edilmesi konusuna açıklık getiren videolara rastlamadım. Halbuki bu videolarda verilen bilgiler içinde eksik kalıp aydınlatılması gereken noktalar var. Bu noktaları soru-cevap şeklinde ele almak renkli negatif film geliştirmesini evde yapmayı düşünen fotoğrafçılara faydalı olacaktır.

Farklı ISO değerlerindeki filmler aynı sürede mi banyo edilir?

Evet. Renkli negatif filmler farklı ISO değerinde olsa bile geliştirme süreleri aynıdır. Sadece bir ISO değerindeki filmi ±EV değeri vererek çekim yaptıysanız geliştirme süresini değiştirmek gerekecektir. CineStill CS41 in kullanma kılavuzunda verilen tablo geliştirme süresi için faydalı bilgi vermektedir.

Not:Değişik firmaların verdiği sürelerde dikkat edilmesi gereken önemli nokta şudur: Tabloda 39o C normal geliştirme süresi” 3.5 dakika” verilmiş. Burada “3 dakika” saatin 60 bölümlü olmasına göre ifade edilmesine rağmen yarım dakika denilmek istenen “0.5” sayıların 100 bölümlüsüne göre ifade edilmiştir. Dolayısıyla buradaki 0.5 * 60= 30 saniye olarak düşünülmeli ve toplam süre de 3 dakika 30 saniye olarak değerlendirilmelidir. Geliştirici kimyasallarının kullanma kitaplarında Kodak ve Tetenal doğru tanımlama yapmaktadır.

Yeni hazırlanan geliştiricide ilk film banyo edildikten sonra kullanılan kimyasal tekrar ana geliştiriciye ekleniyor. Bu durumda ikinci ve daha sonra banyo edilecek filmlerin süreleri değişmeyecek mi?

Değişecek. Değişmek zorunda. Çünkü kullanılmış geliştirici kimyasal sıvı ana geliştiriciye eklendiğinde geliştirici zayıflayarak tepkime yavaşlayacaktır. Bu da eğer aynı süre ile deva edilmesi halinde filmdeki görüntünün ortaya çıkmamasına sebep olacaktır. Bununla ilgili sadece Tetenal C41 kullanma kitabında yayınlanan tablo şudur:

Bu tablo değerlerini farklı firmaların ürettiği C41 geliştiriciler için de referans kabul etmek doğru olacaktır.

Ayrıca Jobo C41 geliştirici için verilen değerler tablosu da şöyle:

Not:Görünen o ki film sayılarını ve banyo yapıldıkları tarihlerin kayıt edildiği bir defter tutmakta fayda var.

Not: Buradaki “Developer” ve “BleachFix” süreleri Kodak Flexcolor C41 ile uyumludur.

Bazı videolarda geliştirme sürelerini ve sıcaklığı değiştirmeden devam etmek üzere zayıflayan geliştiricileri kuvvetlendirmek için bir miktar (Cine Still bu miktarı ilk dört filmden sonra %2 olarak veriyor. Kullanma talimatında bunu detaylı olarak açıklayan bölüm var) yenileyici (replenisher) eklenmesini öneren ifadeler var. Ancak 1000 ml ile yeterli miktarda film banyo edilebildiği için bunu yapmanın çok gerekli olduğunu düşünmüyorum. Banyo süresini tabloya göre belirleyerek maksimum sayıya erişinceye kadar devam etmek mantıklı geliyor.

Youtube da renkli negatif film banyosu anlatan videolarda “roll” olarak bahsedilen film hangisidir? 35 mm mi, 120 mi yoksa 220 mi?

Geliştiricinin kimyasal etkinliği filmlerin yüzey alanlarına göre belirlenmektedir. Üreticiler bu bilgilerden hareket ederek kullanıcıya yol göstermektedir. Bununla ilgili en doğru bilgiler C41 üreticisinin verdiği kullanma kitabında yer almaktadır. Yine Tetenal’i referans alarak şu tabloyu vermek mümkündür:

Not: Kullanılan film 220 tip olursa verilen film sayılarının yarısını düşünmek gerekir.

Cine Still CS41 için dikkate alınması gereken tablo ise şudur:

Not: Cine Still’in kullanma talimatında verdiği film sayıları Tetenal’in yarısı kadar. Bu rakamlardan şüphe duyulsa da talimatlarda böyle verildiği için doğru kabul etmek gerekecek.

Burada ilginç bir maliyet farkı ortaya çıkıyor. CineStill CS 41 1000 ml fiyatı €35,69 (vergi dahil) ve 4,46 €/film (vergi dahil) iken ,Tetenal C41 1000 ml fiyatı €40,75 (vergi dahil) ve 2,54 €/film (vergi dahil).Jobo C41 ile 2500 ml olarak maksimum 16 adet 135-36 geliştirilebilmektedir. Maliyeti daha yüksek çıkmaktadır. RolleiColorchem C-41 5000 ml olarak en fazla 80 adet 135-36 film geliştirdiği bilgisi ile belki de en uygun maliyeti olan ürün. 1000 ml fiyatı Tetenal fiyatının biraz altında kalıyor.Ancak5000 ml olması ve saklanma süresi içinde bitirilememesi riskini göz ardı etmemek gerekir. Kullanma kitabında yeterli açıklayıcı bilgi yoktu.

Not: Bizdeki fiyatlar için TL’ye çevirip en az ikiyle çarpmak gerekiyor

Kodak ise daha çok otomatik geliştirici sistemleri için detaylı bilgi vermiş. Flexcolor’un ev tipi küçük tank uygulama kitabında yeterli olmayan bilgi ise şöyle:

Youtube da renkli negatif film banyosu anlatan videolarda film tankına geliştirici kimyasal konulması ve dökülmesi süresini göz ardı ediyor. Böyle yapmak doğru mu?

İzlerkengözlemlenen süre yaklaşık 20-30 sn gibi sürüyor. Anlatıcılar banyo sıcaklığını 39o C olarak belirliyor ve ilk banyo olan geliştirici süresi de 3 dakika 15 saniye oluyor. Bu durumda geliştiricinin tanka dökülmesi ve ilk çalkalamaya kadar geçen 20 saniyelik süre toplam süreye dahil edilmiyor. Ve bu durumda hata yani bu gecikmenin filmin gelişmesine etkisi 20 sn/195 sn = %10.2 oluyor. Halbuki banyo sıcaklığı 30o C olarak belirlense süre 5 dakikaolacak bu durumda da hata yani bu gecikmenin filmin gelişmesine etkisi 20 sn/300 sn = %6,66 olacaktır. Bu daha kabul ve kontrol edilebilir bir durumdur. Burada yine Tetenal C41 kullanma kitabına başvurmak doğru olacak. Kitapta alternatif süre için verilen tablo şöyle:

Dolayısıyla sanki geliştirme sürecindeki sıcaklığı 30o C olarak belirlemek daha kontrollü olacak. Burada “sıcaklığın düşük olması filmdeki grenlerin daha küçük olmasına yardımcı olur mu?” sorusunu akla getiriyor. Siyah-Beyaz filmlerde sıcaklığın yüksek olmasının grenleri büyüttüğünü biliyoruz. Renkli negatiflerde de benzer durum söz konusu olabilir mi? Ne yazık ki bununla ilgili test videosu ve yazı görülmedi.

Filmin banyosunda fark yaratacak işlem var mı?

Evet. Banyo sıcaklığının, ekipman sıcaklığının ve ortam sıcaklığının sabit olması çok ama çok önemli. Filmi tankın içine yerleştirdikten sonra ısısı ayarlanmış kimyasalı tanka doldurduğunuzda tankın içindeki spiral ve filmin daha düşük ısıda olması nedeniyle banyo sıcaklığının düşmesi kaçınılmazdır. Bu da filmin sonucunu olumsuz etkileyecektir. Burada yapılması gereken işlem şöyle olmalı:

a)      Başlangıçta tankın içine banyo ısısına getirilmiş saf su doldurulur. Bu tank içinin sıcaklığını ayarlayacaktır. Daha sonra tank banyo sıcaklığına getirilmiş bir su kabı içine yerleştirilmeli. Bu videolarda açıklanıyor.

b)      Birinci banyo bittikten sonra tankın yine sıcaklığı ayarlanmış saf su ile doldurulup filmin üzerinde kalan kimyasalların temizlenmesi ikinci banyonun etkisi kolaylaştıracağı gibi kirlenmesini de önleyecektir.

Sonuç

Yazıda yer alan fotoğraflar geçmişteki 35 mm renkli negatif ve pozitif filmlerden EpsonPerfection V800 taraması ile arşivde olanlardır. Tabii bu filmlerin banyoları da tarafımdan yapılmadı. Ne yazık ki hiçbir zaman orta format fotoğraf makinam olmadığı için örnek fotoğraf veremiyorum.

Bu araştırmada Bellini C41 detaylı kullanma kitabı vermediği, CompardDigibase C-41 kullanma kitabında da yeterli bilgiler olmadığı için incelenmedi. Fujifilm ise tamamen büyük çapta geliştirme sistemleri için çözüm veriyor. Öne çıkan model ise “CN16” denilen geliştirici.

Farklı üreticiler renkli negatif geliştiricileri için aynı “C41” tanımını kullanmış olsa da detaylarda farklılık göze çarpıyor. İçlerinde sadece Bütün bunlar birlikte ele alınınca 1000 ml olarak Cine Still CS41 ve Tetenal C41 evde kullanıma daha uygun görünüyor.

Tabii firmaların geliştiricilerin farklı film markalarında farklı sonuç vermesini de tahmin edebiliriz. Örneğin Kodak renkli negatifleri Flexcolor C41 ile geliştirmek en iyi sonucu verebilir. Yine bu konuda da test yaparak yayınlanmış bir video veya yazı yok.

Bu yazıda kısaca bahsedilmesine rağmen renkli negatif geliştirmek için evde çaba sarf edecek fotoğrafçıların seçtikleri markaya ait detaylı bilgileri önceden edinmesi kaçınılmaz olduğu gibi kullanılacak ekipmanlar da doğru seçilmiş olmalı.

Konuyla ilgili kaynaklar internetten sağlandığı için ayrıca verilmedi. Meraklı arkadaşlarımız internette dolaşıp ilgilerini çeken kaynaklardan faydalanabilirler. Bütün bunlardan sonra sırf denemek amacı ile renkli negatif film kullanıp evde banyo eder miyim? Soru kendime… Hayır etmem. Sürekliliğini sağlayamayacağım bir işe girmenin anlamı yok.

 

1955 yılında Salihli’de dünyaya geldim. İ.T.Ü. Elektronik ve Haberleşme Fakültesi mezunuyum. Kariyerimi özel şirketlerde üst düzey yönetici olarak sürdürdüm.
Fotoğrafçılıkla tanışmam (https://www.arthenos.com/fotograf-ile-nasil-tanistim-fotobiyografi/) 1960’lı yıllara dayanır. O yıllar, elimde babamdan kalma Kodak Retina ile başlayan hatıra fotoğrafları dönemidir. Üniversite yıllarında ilk refleks makinamı almamla, karanlık odada siyah beyaz filmle ve baskı işleriyle fotoğraf daha ciddi bir uğraşım haline geldi. Böylece 1970 li yılların önemli fotoğrafçılık dergilerde baskıya giren çalışmalarım oldu.
Üniversite sonrasında iş hayatı koşuşturmasıyla arka planda kalan fotoğrafçılıkla 1996 yılında dijital teknolojinin fotoğrafçılık alanına girişinin getirdiği kolaylıkla tekrar yoğun olarak fotoğrafla ilgilenmeye başladım. Karma sergilerde yayınlanan fotoğraflarımın yanı sıra internette birçok fotoğraf sitesinde “günün fotoğrafı” seçilen çalışmalarım var. 2014 yılından bu yana yedi kişisel sergim gerçekleşti. Aynı zamanda İFOD bünyesinde birçok karma sergiye katıldım. Halen hem dijital hem de siyah beyaz film teknolojisiyle fotoğraf uğraşım devam ediyor. Ayrıca www.arthenos.com blog sayfamızda fotoğraf üzerine yazılar yazıyorum.

Bir yanıt yazın

Your email address will not be published.

Son yazılar: Fotoğraf