Dün, Bugün, Yarın.
1965 yılının Türkiye’si, ülkemizde fotoğraf ve içeriğinde fotoğrafların ağırlıklı olduğu bir ajanda yayınlanması.
1965 yılında yayınlanan “İstanbul” konulu fotoğrafların yer aldığı Eczacıbaşı Ajandası incelendiğinde sürekliliğe ilişkin ipucu görmesek de, sonraki yıllar gelişmeleri takip edildiğinde fotoğrafa dair bir yayıncılık düşüncesinin olduğu seziliyor. Eczacıbaşı Topluluğunun fotoğraf yayıncılığına başlama düşüncenin hangi yıllarda tomurcuklandığını bize göstermekte. İş insanı, fotoğrafçı Şakir Eczacıbaşı bir kültür sanat insanı, bir yayıncı ve Eczacıbaşı Topluluğunun bir parçası. Hâlâ sürdürülen bir geleneğinin başlangıcı için yeterli bir yan yana geliş.
60 yıllık fotoğraf yayıncılığı geleneğinin sürdürülmesi bile tek başına büyük öneme sahip. Ülkemiz fotoğrafı ve fotoğrafçıları bu faaliyetten ve sonuçlarından çok yararlandılar. Görsel tarihimiz için bu birikim başlı başına bir hazine.
2010 yılında geleneğin başlatıcısı fotoğrafçı Şakir Eczacıbaşı’nın vefatından sonra Fotoğraf yayıncılığı çalışmalarını Eczacıbaşı Topluluğu Dr. Nejat F. Eczacıbaşı Vakfında sürdürmeye devam etti, bu gelişme ile sürdürülen fotoğraf yayınları bir kez daha biçim, içerik, konsept değişikliğine uğradı.
Çok kişinin fotoğraflarının yer aldığı her yıl başka bir konuya ağırlık veren fotoğraflı ajanda sonraları fotoğraf yıllığı geleneği, Şakir Eczacıbaşı’ndan başlayarak, her yıl başka fotoğraf kadrosunun işleriyle tanıtıldığı retrospektif bir işlevselliğe evrildi.
2011 yılından başlayarak şimdiye kadar Şakir Eczacıbaşı, Ara Güler, Ozan Sağdıç, Sami Güner, Sabit Kalfagil, İzzet Keribar, Ersin Alok, Yıldız Moran, Ergün Çağatay, İbrahim Zaman, Lütfi Özkök, Yusuf Tuvi, İsa Çelik, Nusret Nurdan Eren, Gülnur Sözmen’in işlerinden retrospektif seçkiler fotoğraf kitaplıklarımızda yerini aldı.
Bu serinin başlangıcından Yusuf Tuvi kitabına kadar editörlük görevini Merih Akoğul, İsa Çelik Kitabından bu yana ise Orhan Cem Çetin sürdürmektedir.
Retrospektif seçkiler gelişmesinde devreye giren Bülent Erkmen’in konsept ve tasarımla görsel yayınlar oluşturma ustalığı da Eczacıbaşı Fotoğraf kitaplarında bütün yönleriyle izlenebilmekte.
Yayınların 2011 sonrası faaliyetlerinde konu fotoğrafçıların belirlenmesinde ve yayına giriş sıralamasında ülkemiz fotoğrafının geçmişine ilişkin araştırmalar yapan bir kurul, kuruluş, komisyon çalışmasından hiç bir yerde söz edilmemektedir. Ama bilinen seçimlerin döneminde görevli editör, Bülent Eczacıbaşı, Bülent Erkmen ve kurum içinden başka danışmanların yer aldığı bir grup tarafından yapıldığı. Aktif olarak devrede olan Bülent Eczacıbaşı fotoğraf üretiyor, sergiler, kitaplar yapıyor. Yanı sıra Eczacıbaşı Topluluğu Dr. Nejat F. Eczacıbaşı Vakfı bünyesindeki İstanbul Modern Sanat Müzesi altında müstakil fotoğraf galerisi ve fotoğraf koleksiyonunu da sürdürüyor. Seçimlerde fotoğrafçının olgunluk çağına zengin bir külliyatla ulaşmış, çığır açıcı, özgün üslubu olan, ilham verici bir kişilik olması gözetiliyor. Kişi belirlemeleri ile ilgili farklı düşüncede olanlar elbette olabilir, ama var olan durumun yapılan çalışmaların tümüne dair değeri çok etkilemediğini düşünmekteyim ve beklentim süreklilik bütünlüğünde tama ulaşılacağı yönünde.
1965-2010 aralığında ise yapılan işin işlevselliği başka değerlere sahiptir ve 2010’dan sonra boş kalan bu alanda bir şey yapılmamıştır, bugün hâlâ fotoğraf dünyamızın bu işlevselliğe ihtiyacının olması bu yazının yazılma nedenidir.
Şakir Eczacıbaşı 1965-2010 aralığında yayınlanan bütün ajandaların, yıllıkların editörlüğünü yapmıştır.
Eczacıbaşı fotoğraf Ajandaları başlangıcında her yıl bir konu başlığı ile bütün fotoğraf kadrolarının katılımına açık telifli bir derleme idi.
Fotoğraf dünyamızın birçok isminin ilk telif ücretlerini bu çalışmadan aldıkları, birçok ismin, bu çalışmada fotoğrafı yayımlanarak kalıcı ve basılı işlere adım attığı bilinmektedir.
Dünden bugüne, memleketimize, memleketimiz renklerine, zenginliğine dair ne varsa bunlara bugünden ulaşabileceğimiz derli toplu görsel derlemeler bu ajandalarda bulunulabilir.
Ajanda diyorum çünkü uzun yıllar yayın, sırtı spiral telli fotoğrafla karşılıklı haftalık takvim düzenlemesinin yapıldığı, masaüstü takvimler olarak yayınlandı. Sonraları bu ajandaların kullanılmadan kütüphanelerde saklandığı, koleksiyonlarının yapıldığı görülünce takvim, ajanda işlevinden vazgeçildi, ciltli ve konulu fotoğraf albümlerine dönüştü.
1965 de yayınlanan ebatı sonrakilere göre daha küçük olan “İstanbul” Ajandasında Ara Güler, Baha Gelenbevi, Ercan Güner, Fikret Minisker, Gültekin Çizgen, Othmar Pferschy, Ozan Sağdıç, Sabahattin Eyüpoğlu, Sami Güner, Şakir Eczacıbaşı ve Yıldız Moran’ın fotoğrafları yer almakta. Bunun bir düşünce denemesi olduğu seziliyor çünkü asıl seri 1968 yılında “Anadolu” konulu başlatılıyor.
1968’de yayınlanan “Anadolu” başlıklı ajandada 13 fotoğrafçının işleri görülüyor. 21 fotoğrafı ile Ara Güler en çok fotoğrafına yer verilen fotoğrafçı. Şakir Eczacıbaşı’nın ise 4 fotoğrafı ajandada yer alıyor. Her sene fotoğrafçı sayısı artıyor ve fotoğrafların geldiği bölgeler giderek zenginleşiyor.
Memleketimize dair ele alınan başlıklara şöyle bir göz atarsak 1965 İstanbul, 1968 Anadolu, 1969 Evler, 1970 Anıtlar, 1971 Sular, 1972 Sokaklar, 1973 Kıyılar, 1974 Satıcılar, 1975 Çocuklar, 1976 Kırlar, 1977 Taşıtlar, 1978 Köprüler, 1979 Sanatlar, 1980 Kapılar, 1981 Tekneler, 1982 Pencereler, 1983 Çarşılar, 1984 Köşkler, 1985 Camiler, 1986 Arabalar, 1987 Göller, 1988 Taşlar, 1989 Ağaçlar, 1990 Yollar, 1991 Kişiler, 1992 Seçmeler, 1993 Oyunlar, 1994 Tapınaklar, 1995 Kahveler, 1996 Çeşmeler, 1997 Duvarlar, 1998 Seçmeler 2 , 1999 Merdivenler, 2000 Türkiye Uygarlıkları, 2001 Dükkanlar, 2002 Balıkçılar , 2002 Türkiye’den İnsan Manzaraları, 2003 Evler, 2004 Yollar… Sokaklar… , 2005 Çarşılar… Pazarlar… , 2006 Kahvehaneler, 2007 Oyuncular, 2008 Yolcular, 2009 İstanbul
Bu yayınların ve birikimin üzerine söylenen o kadar çok şey var ki.
Abidin Dino;
“Türkiye’de fotoğraf sanatına öncülük eden genç kuşaklar, hızla gelişmekte olan toplumun görüntülerini yorumlamak için kamera elde, Türkiye’yi boydan boya dolaşıp durdular. Eczacıbaşı Renkli Fotoğraf Yıllıkları, bu çalışmaların en ilginç örneklerini bir araya getirerek, geniş yankılar uyandıran bir “İmge Antolojisi” gerçekleştirdi. Oluşum durumundaki Türkiye’nin bir portresi…”
Ferit Edgü;
“…baktığımda Türkiye’nin yazısız bir ansiklopedisini görür gibi oluyorum.”
“…yıllıkları biriktiren yabancı bir dostum, ” ne zaman Anadolu’yu düşlesem, bu yıllıkları açıyorum ve Paris’teki odamda Anadolu’da, hem de hiç düşsel olmayan bir yolculuğa çıkıyorum.” demişti.
Nuri İyem;
“… bir çok fotoğraf ustamızı tanımama neden oldu.”
” Türkiye’mizin hemen her yöresini, bir yaraşır zaman anı içinde görebilmekteyiz.”
Onat Kutlar;
“Türkiye’mizin sonsuz tarihsel ve doğal güzellikleri ve başta fotoğraf sanatımız olmak üzere mimarimiz, halk sanatlarımız üstüne müthiş bir kaynak elde etmek isteyenler, Eczacıbaşı Fotoğraf yıllıklarından bir takım elde etsinler yeter.”
Kaya Özsezgin;
“… Ortak konulara, değişik objektiflerin hangi açılardan yaklaştıklarını, hangi ilginç görüntüleri saptadıklarını merak edecek olanlar için de bu koleksiyon zengin bir süprizler yumağıdır.”
Samih Rıfat;
“…Türk fotoğrafının her yıl sabırsızlıkla beklenen gözde seçkisi, ajanda gibi kullanmak yerine, kitaplıklarda özenle saklanan güldeste oldu.
Sezer Tansuğ;
” Bu albümler “ülke ahvali”ne karşı aydın sorumluluğunun sevecen gözlem tutkusunu temsil eder ve yerel ayrımların bilincini ortak bir görüş açısı düzleminde paylaşır.”
Bu geleneği ve birikimi temel alan bir yaklaşımla 2028 den başlayarak 60 yıl önce 60 yıl sonra fotoğraf çalışması yapmak ne güzel olur. 1968 Anadolu – 2028 Anadolu lütfen sonuçlarını hayal edin. Kimbilir sonraki yıllarda bu birikimin üzerine kimler ne koyar. Ülkemiz fotoğraf kadroları ya da Eczacıbaşı Fotoğraf yayın yetkilileri bunu gündemine alırsa yapılabilir ve çok işlevsel olur. Bunun basılı bile olması gerekmiyor. Birikimin sunulmasının sanal dünyada yer alacak bir biçimi bulunabilir.
Ülkemiz fotoğrafında ne yazık ki sürdürülebilir gelenekler çok az. 60 yıldır gündemine aldığı bir işi bugünlere taşıyan, buna emek veren tüm kişi ve kurumları kutluyorum.
BAYTEKİN KARA
1956 Çorum – Mecitözü doğumlu.
Kültür ve sanat alanı, sosyal faaliyetler ve politika ile sıcak ilişkiler içinde oldu.
1978 den bu yana Fotoğrafla amatör olarak ilgileniyor. Çeşitli sergilerde, gösterilerde, kitaplarda, dergi ve gazetelerde fotoğrafları yer aldı. Ödülleri oldu.
Kültür ve Sanat yazıları yayınlandı. Fotoğraf editörlüğü ve küratörlük yaptı.
Fotoğraf alanının örgütlenmesi çalışmalarına aktif olarak katıldı.
2 dönem İşçi Kültür Derneği Kartal Şubesi Yönetim Kurulu üyeliği, Başkanlığı,
5 dönem İFSAK İstanbul Fotoğraf ve Sinema Amatörleri Derneği Yönetim Kurulu üyeliği, Başkan Yardımcılığı.
ANAFOD kurucu ve ilk dönem başkanlığını yaptı.
Halen İFSAK, ANAFOD üyesidir.
Bize Ulaşın