“Antropoloji ve Fotoğraf” Hakkında

/

Bu resmin aktardığı düşünce, kabile güçlerinden arındırılmış ve ilkel kıyafetlerinden sıyrılmış bir ırk olarak Kızılderililerin bilinmeyen bir geleceğin karanlığına geçmesidir. Onları (Amerikan Kızılderilileri) sonsuza dek yaşatmak istiyorum. Bu o kadar büyük bir rüya ki tamamını göremiyorum.

Edward Curtis

Edward Curtis’in bu naif amacı her ne kadar bir görsel kurtarma etnografisi gibi gözükse de, temel sorunu kültürün görsel olarak nasıl ve hangi temsiliyet bağlamında aktarılacağıydı. Curtis, genel kanıyla bunu romantize ederek ve kameranın arkasına geçerek gerçekleştirdi. Bu belki de açıkça, ortaya çıkarılacak olan görsele hem teknik hem de temsil anlamında müdahale etmekti.

Temsil yöntemi, kültürün ne olduğunun söylenebilmesi, açıklanabilmesi ve gösterilebilmesi anlamında dolayısıyla sadece antropologların değil kültüre yaklaşan herkesin temel problemi haline gelmektedir.

Malinowski ise, katılımcı gözlemci yöntemi ile kameranın önüne geçerek özellikle etnografik temsili daha demokratik hale getirmeye çalışır. Fotoğraflarındaki etnografik temsilin gerçekliği, kendisinin de orada olması ile fotoğrafın geleneksel ‘oradaydım’ söylemi ile örtüşür. Ancak yöntem değişikliği temsilin aktarılması konusunda yine bazı problemler yaratır.

‘Öteki’ ve beyaz adam dengesi ya da dengesizliği antropolojinin erken dönemlerden bu yana arka planındaki söylemini Malinowski’nin fotoğraflarında da kendisini gösterir. Yine de Malinowski’nin yöntemi, kültürü anlama açısından sahadaki gözlemcinin fotoğrafı başka bir noktaya taşıması için yeterli olacaktır. Mead ve Bateson ise antropoloji ve fotoğraf ilişkisinde fotoğrafı salt niteliksel araştırma aracı olarak kullanarak görsel antropolojinin gelişmesinde belki de en önemli adımı attılar. 

Ancak fotoğraf temelli bütün temsil yöntemleri yine de Katolik misyoner ve rahip Domenech’in 1861’de Meksika ve Güney Amerika’ya yaptığı gezilerde çizdiği resimler baz alınınca her ne kadar daha gerçekçi gözükse de,  bir şekilde eksik temsil yarattığı aşikardır. 

Antropoloji ve Fotoğraf kitabının bu ilişkiyi gözler önüne seren bölümlerinde, temsilin diğer tarafında kimlerin olduğu ve fotoğrafın bu temsil sorununda ‘öteki’nin emik anlatısına doğru nasıl dönüştüğü anlatılmaya çalışılıyor. Curtis, Malinowski, Mead-Bateson’dan sonra karşımıza çıkan post-kolonyal anlatıda yöntem ve temsiller değişerek ‘öteki’nin kendi anlatısına evrilen emik temsil yöntemlerini görüyoruz. Foto çıkartım, düşünümsel fotoğraf, foto ifade, tekrar fotoğrafı gibi alternatif yöntemler antropolojik ve etnografik çalışmalarda kültürün görsel olarak nasıl düşünülebileceği, araştırılabileceği ve temsil edilebileceğine dair farklı bakış açıları sunuyor.

Antropoloji ve Fotoğraf ilişkisinde Ozan Yavuz’un temel çıkış noktası da yöntem ve temsil üzerine bu ilişkinin tarihsel ve güncel bağlamda, edebiyat, resim, gezi yazıları gibi diğer disiplinlerle birleşerek nasıl şekillendiği üzerine ayrıntılı bir inceleme imkanı sunuyor.  

Ozan Yavuz, öğretim görevlisi olarak Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Müzik ve Güzel Sanatlar Bölümü’nde, Temel ve İleri Dijital Fotoğraf Dersi vermektedir. 2019 yılında Sanatta Yeterliği’ni Yıldız Teknik Üniversitesi’nden tarihsel üstkurmaca, fotoğraf, göç ve kendi kişisel hikayesine dayalı bir anlatı üzerine kurduğu tez çalışması ile almıştır. ‘Fotoğrafçının Eğitimi’ kitabının ortak çevirisinde yer almıştır. Yakın zamanda Espas Yayınları tarafından basılacak olan Güncel Görsel Araştırma Yöntem Bilimleri kitabının çevirisini yapmaktadır. Yavuz’un yarıca iki kişisel sergisi bulunmaktadır; ‘İşçiler’ Patti and Rusty Rueff Galleries, Purdue, Indiana/USA (2016); ve ‘Zambak ve Ahlat’ Halka Sanat Projesi, İstanbul/TÜRKİYE (2019). Temel çalışma alanları, görsel antropoloji, kişisel belgesel, fotoğraf tarihi, büyük veriler ve yapay zeka temelli fotoğraf üzerinedir.

Yorum Sayıları: 2

  1. merhaba,
    bu bilgilendirici, düşündürücü yazınız için çok teşekkürler; kitabınızı da ısmarladım, eminim merakla okuyacağım.
    yazdıklarınız bana Oscar Lewis’i (özellikle, İşte Hayat ve Sançes’in Çocukları-nı) çağrıştırdı.
    esenlik dileklerimle,
    levent

    • Cok tesekkurler Levent Bey yorumlariniz icin. Lewis’in calismasini da en kisa zamanda edinecegim.

Bir yanıt yazın

Your email address will not be published.

Son yazılar: Kültür Sanat

İyi Kalpli Erendira

Bu yazı, İFSAK Toplumsal Cinsiyet Çalışmaları Grubu’ndan Özlem Dikeçligil   tarafından hazırlanmıştır. . . . . .…

Post Arabesk Çağı

Kasetten Bluetooth’a D/Evrim Önce kablolar kayboldu. İnsanlar sevindi. Havadandı artık iletişim. Havadan sudandı, tıpkı ilişkiler gibi.…

Gestalt Kompozisyon İlkeleri

(Fotoğrafta Kompozisyon – Gestalt yaklaşımı) Bu yazımızda, “Fotoğrafta Kompozisyon” konusuna Gestalt ilkeleri ile yaklaşacağız. Gestalt, Alman…